Çocuklarda Göz Muayenesi: Hangi Yaşta, Hangi Bulgularla?

Yenidoğanın görmesi erişkin düzeyinde değildir; ilk aylarda yüz seçme ve nesneyi takip etme yeteneği kademeli olarak gelişir. Beynin görme merkezleri, iki gözden gelen net ve dengeli görüntülerle olgunlaşır. Bir gözden bulanık veya baskılanmış görüntü gelmesi durumunda beyin o gözü ihmal etmeye başlar; bu durum göz tembelliği (ambliyopi) olarak adlandırılır.

Görsel gelişimin en yoğun olduğu dönem yaşamın ilk yıllarıdır ve bu döneme özgü bir 'plastisite penceresi' bulunur. Tedaviye erken başlandığında sonuç genellikle daha iyi olur; pencerenin kapanmasından sonra başlanan tedaviler ise sınırlı yarar sağlar. Bu nedenle çocukta göz muayenesi, şikâyet beklenmeden planlanan bir tarama niteliğindedir.

• Gözlerde kayma

  Özellikle 4. aydan sonra süreklilik gösteren kayma normal kabul edilmez.

• Göz bebeğinde beyazlık veya farklı yansıma

  Fotoğraflarda tek gözde kırmızı refle yerine beyaz görünüm gecikmeden değerlendirilmelidir.

• Başı yana eğerek veya çevirerek bakma

  Çocuk daha net görebildiği bir baş pozisyonu geliştirmiş olabilir.

• Bir gözü kısma veya kapatma

  Işıkta tek gözü kapatma, iki göz arasında görme farkının işareti olabilir.

• Televizyona veya kitaba aşırı yaklaşma

  Uzak görmede azalmanın sık görülen ilk işaretlerindendir.

• Sürekli sulanma, çapaklanma veya kızarıklık

  Göz yaşı kanalı tıkanıklığı ve kapak sorunları açısından değerlendirilmelidir.

• Okulda tahtayı görememe, okurken satır atlama

  Ders başarısındaki düşüşün altında düzeltilmemiş bir kırma kusuru olabilir.

• Işıktan aşırı rahatsız olma ve gözde büyüme izlenimi

  Bebeklikte bu bulgular doğumsal glokom açısından ivedi değerlendirme gerektirir.

Çocuk muayenesi, yaşa uygun yöntemlerle yürütülür. Henüz harf tanımayan çocuklarda görme keskinliği; resimli eşeller, yönü değişen 'E' figürleri veya bakış tercihi testleriyle değerlendirilir. Küçük bebeklerde ise gözün ışığı takip etmesi ve kırmızı reflenin simetrisi esas alınır.

Kırmızı refle testi

Işık kaynağıyla iki gözden dönen yansımanın simetrisi karşılaştırılır; doğumsal katarakt gibi ortam bulanıklıklarının erken saptanmasını sağlar.

Kapama (cover) testi

Gözler sırayla kapatılarak kayma olup olmadığı ve kaymanın yönü değerlendirilir; gizli şaşılıkların ortaya çıkarılmasında kullanılır.

Damlalı (sikloplejik) refraksiyon

Çocuğun güçlü odaklama yeteneği ölçümü yanıltabileceği için göz bebeğini genişleten ve odaklamayı geçici olarak durduran damla ile gerçek numara belirlenir.

Fundus muayenesi

Damla etkisiyle genişleyen göz bebeğinden retina ve optik sinir değerlendirilir.

Kırma kusuru saptanan çocuklarda ilk basamak, uygun gözlüğün düzenli kullanılmasıdır. Göz tembelliği varsa, iyi gören gözün kapama (patch) veya damla ile geçici olarak baskılanması yoluyla zayıf gözün çalıştırılması planlanabilir. Şaşılığın tipine göre gözlük, prizmatik düzeltme veya cerrahi seçenekler değerlendirilir. Tedavi süreci düzenli kontrollerle izlenir; kontrollerin aksatılmaması sonucun kalıcılığı açısından belirleyicidir.